Krosno – perła szklanej tradycji i historii kupieckiej
Wieczorne światło latarni migotało na brukowanych ulicach Krosna, a w oknach kamienic odbijało się ciepłe światło hutniczych pieców. Przed jednym z warsztatów starszy mistrz szklarski demonstrował młodemu czeladnikowi tajniki swojej profesji, przekazując mu wiedzę, którą sam zdobywał przez dekady. Tak właśnie wyglądało Krosno – miasto, w którym historia rzemiosła i handlu splatała się z codziennym życiem jego mieszkańców, budując jego unikalny charakter.
Początki Krosna sięgają wczesnego średniowiecza, kiedy to osada, położona na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych, zaczęła odgrywać kluczową rolę w wymianie towarowej. Kupcy przemierzający Europę docierali do miasta, przywożąc jedwabie, przyprawy, skóry i inne towary, które znajdowały swoich nabywców wśród lokalnych rzemieślników i magnaterii. To strategiczne położenie sprawiło, że już w XIII wieku Krosno stało się ważnym centrum handlowym na ziemiach polskich.
Największy rozkwit Krosna nastąpił w okresie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wówczas to miasto było jednym z najważniejszych ośrodków rzemieślniczych, a jego sława wykraczała daleko poza granice kraju. Szczególną renomą cieszył się przemysł szklarski, który zaczął rozwijać się już w XVI wieku. W Krośnie działały liczne huty szkła, w których powstawały kielichy, karafki, lustra i inne kunsztownie zdobione wyroby, trafiające do magnackich rezydencji i królewskich dworów.
Krośnieńscy rzemieślnicy doskonalili swoje techniki, czerpiąc inspiracje z włoskich i niemieckich mistrzów, którzy przybywali do miasta, by dzielić się swoją wiedzą. To właśnie dzięki temu Krosno stało się jednym z czołowych ośrodków produkcji szkła w tej części Europy. Rzemieślnicy zrzeszali się w cechy, które dbały o wysoką jakość wytwarzanych produktów i regulowały zasady ich sprzedaży.
Nie tylko szklarstwo było dumą miasta. W Krośnie rozwijało się także garncarstwo, tkactwo oraz kowalstwo. W XVI i XVII wieku w mieście organizowano liczne jarmarki, na które przybywali kupcy z Gdańska, Lwowa, Pragi, a nawet Wenecji. Każdy z tych jarmarków był nie tylko okazją do handlu, ale także świętem miasta, w czasie którego odbywały się pokazy rzemiosła, parady oraz uroczyste uczty.
Handel odgrywał w Krośnie kluczową rolę. Dzięki bliskości Wisły miasto miało ułatwiony dostęp do szlaków wodnych, co umożliwiało eksport wyrobów szklanych do innych krajów. Krośnieńskie szkło cieszyło się ogromnym uznaniem wśród europejskiej arystokracji, a jego produkcja była dumą mieszkańców. W tym czasie Krosno było jednym z najbogatszych miast w regionie, a jego kupcy należeli do elity gospodarczej kraju.
Miasto tętniło życiem, a jego rozwój architektoniczny odzwierciedlał rosnącą potęgę. Kamienice kupieckie, ratusz, liczne świątynie i fortyfikacje świadczyły o bogactwie i znaczeniu Krosna w ówczesnym świecie. Wiele z tych budowli przetrwało do dziś, stanowiąc świadectwo dawnej świetności miasta.






Wybuch II wojny światowej na zawsze odmienił losy Krosna. Miasto, które przez wieki było symbolem handlu i rzemiosła, nagle znalazło się w centrum brutalnych wydarzeń, które odcisnęły piętno na jego mieszkańcach i architekturze. Kiedy we wrześniu 1939 roku niemieckie wojska wkroczyły do miasta, rozpoczął się jeden z najtragiczniejszych okresów w historii Krosna.
Okupacja niemiecka przyniosła ze sobą represje, prześladowania i masowe aresztowania. Wielu mieszkańców, w tym przedstawicieli inteligencji i rzemieślników, zostało wywiezionych do obozów koncentracyjnych lub zamordowanych. Zniszczeniu uległy także liczne zakłady przemysłowe, w tym część hut szkła, które przez wieki były dumą miasta.
Szczególnie tragiczny los spotkał żydowską społeczność Krosna, która przed wojną stanowiła istotną część jego mieszkańców. W czasie okupacji naziści dokonali eksterminacji ludności żydowskiej, likwidując getto i wywożąc jego mieszkańców do obozów zagłady. Ślady tej historii można dziś znaleźć w zachowanych dokumentach i relacjach ocalałych.
Po zakończeniu wojny Krosno stanęło przed wyzwaniem odbudowy. Miasto, które przez stulecia było symbolem dobrobytu, musiało odrodzić się z ruin. Kluczową rolę w tym procesie odegrał przemysł szklarski. Odbudowane huty szkła szybko wznowiły produkcję, a krośnieńskie wyroby ponownie zaczęły trafiać na europejskie rynki.
W latach powojennych Krosno stało się ważnym ośrodkiem produkcji szkła w Polsce. Nowoczesne zakłady kontynuowały tradycje sięgające XVI wieku, a lokalni rzemieślnicy, mimo trudnych warunków, nieustannie doskonalili swoje umiejętności. Dzięki temu miasto szybko odzyskało swoją pozycję jako jeden z kluczowych ośrodków przemysłowych w regionie.
Oprócz odbudowy przemysłu, w Krośnie rozpoczęto szeroko zakrojone prace nad rekonstrukcją historycznej zabudowy. Dzięki staraniom lokalnych władz i mieszkańców udało się przywrócić dawny blask wielu zabytkom, takim jak Stare Miasto czy kościoły. Dziś, spacerując po ulicach Krosna, można podziwiać zarówno odrestaurowane budowle, jak i nowoczesne obiekty, które harmonijnie łączą tradycję z nowoczesnością.
Dzięki determinacji mieszkańców i ich przywiązaniu do lokalnej historii Krosno zdołało odbudować swoją tożsamość i ponownie stać się ważnym centrum rzemiosła i przemysłu. Dziś miasto to nie tylko symbol polskiej tradycji szklarskiej, ale także miejsce, które z dumą pielęgnuje swoje bogate dziedzictwo.
-
Miasto uzyskało prawa miejskie w XIV wieku i szybko stało się ważnym centrum handlu.